पांझरा नदी

महाराष्ट्राच्या धुळे जिल्ह्यातून वाहणारी पांझरा नदी तिच्या नैसर्गिक सौंदर्याने आणि जीवनदायी पाण्याने ओळखली जाते. सह्याद्रीच्या रांगेतून उगमस्थान घेऊन ही पूर्ववाहिनी नदी धुळे शहरापासून अगदी जवळून वाहते. तिचा प्रवास खडकाळ भूमी आणि हिरव्यागारांच्या मधून होतो. वाटेत ती अनेक गावांना जीवनदान देते आणि शेवटी तापी नदीला मिळते.

पांझरा नदीची खास वैशिष्ट्य म्हणजे तिचा मार्ग. सुरुवातीला पूर्वेकडे वाहणारी ही नदी पुढे एका भव्य भित्तिप्रस्तराला फोडून उत्तरेकडे वळते. यामुळे तयार होणारी दरी अतिशय मनमोहक आहे. पांझरा नदीच्या काठावर अनेक ठिकाणी सुंदर मंदिरे आहेत. धुळे शहरात एकविरा माता आणि तापी-पांझरा संगमावर महाशिवरात्रीला मोठी यात्रा भरते.

पांझरा नदी केवळ धार्मिक आणि पर्यटन स्थळ म्हणूनच ओळखली जात नाही तर सिंचनासाठीही ती महत्त्वाची आहे. तिच्या पाण्यामुळे साक्री, धुळे आणि सिंदखेड तालुक्यातील जमिनींवर शेती अवर्षणाच्या काळातही टिकून राहते.

पर्यावरणाच्या दृष्टीनेही पांझरा नदीचे महत्त्व अनन्य आहे. तिच्या काठी असलेली हिरवळ आणि झाडी ही जवळपासच्या परिसरातील हवेची गुणवत्ता राखण्यास मदत करते. मात्र, वाढत्या प्रदूषणाचा आणि अतिक्रमणाचा नदीच्या अस्तित्वावर विपरीत परिणाम होत आहे.

पुढच्या पिढ्यांना ही जीवनदायी नदी जपून ठेवण्यासाठी तिचे संरक्षण आणि संवर्धन करणे गरजेचे आहे.

पांझरा नदी (१० ओळी)

धुळे जिल्ह्याची जीवनदायिनी,

सह्याद्रीतून येते पाणी.

पूर्वेकडे वाहते, मग उत्तर वळते, निसर्गाचे सुंदर भेट.

खडकाळ भूमीतून येते वाहत, गावांना देते जीवनदान.

मंदिरांची शोभा, यात्रेचा सोहळा, पर्यटनाचे ठिकाण.

सिंचनासाठी उपयुक्त, हिरवळीचे रक्षण.

पर्यावरणाची मैत्रीण, प्रदूषणाचा शत्रू. संवर्धन करूया, जपून ठेवूया, ये पावन पांझरा नदी.

Leave a Comment